گل زار ادب فارسی

زبان فارسی باستان که آن را « فرس قدیم »» نامیده اند،زبانی است که برسنگ های بیستون والوند وصد ستون وتخت جمشید و دخمه های هخامنشی ولوح های زرین وسیمین بُنلاد تخت جمشید وجاهای دیگرکنده شده است . ومهمتراز همه نبشته ی بیستون است که داریوش شاهنشاه هخامنشی ، تاریخ بیرون آمدن وبه پادشاهی رسیدن وکارنامه های خود را در آنجا گزارش داده است وخط آن میخی است این زبان با اوستایی فرق اندک دارد. و مانند اوستایی دارای اعراب وتذکیروتأنیث است . خط میخی برخلاف اوستایی وپهلوی از چپ به راست  نوشته می شده است .
زیان پهلوی 
این زبان را فارسی میانه نام نهاده اند ومنسوب است به «پرثو» ( نام قبیله یا سرزمین خراسان )، که آن را زبان «پرثوی » ، می گفتند. که به قاعده ی تبدیل وتقلیب حروف ، «پهلوی » می گردد.
قدیم ترین نوشته های این دوره ، دوقباله ی ملک وباغ است که  به خط پهلوی اشکانی برروی ورق پوست آهو، نوشته شده واز اورامان کردستان به دست آمده که تاریخ آن 120 سال پیش از میلاد مسیح است .
قدیمترین  نوشته ی سنگی به این خط کتیبه ی اردشیر اول است که درشهرشاپور بر روی سنگی به دوزبان پهلوی اشکانی وپهلوی ساسانی کشف گردیده است .
زبان پهلوی از عهد اشکانیان زبان علمی وادبی ایران بود. از اوایل قرن اول میلادی به بعد،سکه ها وکتیبه ها وکتب علمی وادبی به این زبان نوشته شده است . و زبان یونانی متروک گردیده است .
زبان پهلوی وخط پهلوی دو قسم است :
1- زبان وخط پهلوی شمالی وشرقی که خاص مردم آذربایجان وخراسان حالیه ( نیشابور، مشهد،سرخس ،گرگان، دهستان ، استوا ، هرات ، مرو) بوده وآن را پهلوی اشکانی  یا پارتی وبعضی پهلوی کلدانی می گویند واصحّ اصطلاحات (پهلوی شرقی ) است .
2- پهلوی جنوب وجنوب غربی : که هم از حیث لهجه وهم از حیث خط با پهلوی شمالی تفاوت داشته وکتیبه های ساسانی وکتب پهلوی که باقی مانده به این لهجه است وبجز کتاب « درخت آسوریک » که لغاتی  از پهلوی شمالی در آن موجود است ، دیگر سندی از پهلوی شمالی در دست نیست ،مگر کتیبه ها واوراقی مختصر که گذشت . معذلک لهجه ی شمالی ازبین نرفت ودر لهجه ی جنوب لغات و افعال زیادی از آن موجود است.